DECISION-MAKING AND GOVERNANCE

If we were to describe what Corporate Governance is about in one sentence, one could say it is about “the balance of decision making power at the top”.

There is little doubt as to what a successful organizational chart looks like.  Even during the Golden Age of the Athenian Democracy, the governance system was “…called democracy but in effect it was the leadership of one man (Thucydides)”. The problem starts when this “one man” makes “bad” decisions.

The obvious remedy has been to appoint a group of people to overlook the decisions of the leader. Call it the “council of the crown” for kingdoms or the “senate” in ancient Rome, the “tribal meeting of the elders” or the “cabinet”,   the premise is that a group of people is less likely to make a “bad” decision than any individual, whether it is bad because something was missed, or because there was an ill purpose. Hence the concept of a Board of Directors, to “keep an eye” on the CEO.

In recent  years though, academic research has shown that a Board can also be a value creator and that its contribution to the performance of a corporation differs significantly, depending on a number of specific factors. Simply put, some BoDs add more value to their companies than others.

The pertinent question is whether a group of individuals can make a better decision that the one any single member of the group could have made.  In other words, the question is if, by making the Leader decide together with a group of people, we can improve the decisions made.

Group decisions have specific shortcomings, well studied, and documented. There is the issue of time needed to reach the decision, the problem of groupthink and a number of other cognitive biases, the threat of a compromised average decision, the ownership of the decision and so on. 

On the other hand, recent studies are showing that information integration between individuals exceeds the limits of information integration within an individual. In other words, processing the same information from different points of view significantly improves the value of this information in making a better decision.

To achieve this level of decision-making, the process must be well designed, and the group members must be adequately “skilled”. The role of the group “facilitator” is critical, since she must be “directing the show” and not “running it”. In corporate governance, it is now clear that the effectiveness of an independent chair of the Board is directly related to the quality of the decisions made.

The question of whether some specific traits of the leader, such as the entrepreneurial talent or the appetite for risk, will be diluted through a process of group decision-making has not been answered yet. Then again, it is part of the leaders’ job to convince others to follow because they want and not because they must.

The art of manipulating Board decisions!!!

A lot has been written about good Board practices. Everybody agrees that the role of the chair is critical in facilitating a good dialogue and supporting the decision-making process. But what if the chair simplywants to have it her own way? What if the whole point is to get the directors to rubber-stamp a particular decision, but you (the chair) are afraid they might resist? Here are some good old tricks to "align" those rebels behind you. Trust me, I have seen them many times, and they work perfectly.

GOOD PRACTICE #1

-Always send the material for the meeting as late as possible. This way, nobody will be prepared for the meeting, therefore …………

GOOD PRACTICE #2

-  Give the Board members long documents to read (preferably over 50 pages), full of Jargon and - absolutely - without a summary. Make sure to put all the boring stuff at the beginning of a document and bury the "difficult" information somewhere in the middle. Never put the tables in appendices because it makes it easier to be found!

GOOD PRACTICE #3

-  If you expect the Directors to ask for clarifications on the content of the documents, tell them they can ask during the board meeting. There is a double benefit here. Firstly, many people will be embarrassed to ask; secondly, if they do, time is wasted, and there is no room for annoying discussions.

GOOD PRACTICE #4

-  Schedule the beginning of the meeting as late in the afternoon as possible, mentioning that it should takeplace "outside working hours" because many board members are too busy. This way, the "activists" are under time pressure, and everybody is tired of putting up a good fight. If you "must" start in the morning, try to include a lunch break, and schedule the topic that you wish to manipulate second on the agenda after lunch.

GOOD PRACTICE #5

-Allocate discussion time for each item that allows no more than 1–2-minute interventions, if everybodydecides to take the floor. If needed, waste some of the time allocated to a topic by asking the rapporteurto present a document already distributed beforehand, with the pretext that some members might not have the time to read it.

GOOD PRACTICE #6

Start the meeting by asking members to respect each other's time. Emphasize that "you are all busy people around the table." This not only puts pressure on those who might dare to raise matters but also gives them the impression that the board meeting is not as important as other duties. If needed,before giving the floor to somebody that might disagree with you, remind them to make the interventions as short as possible, "out of respect for the others." Do the same, in a more emphatic way, if the "rebel" dares to ask the floor for a second time.

GOOD PRACTICE #7

After introducing a topic, take the floor to express your opinion first, preferably in the most explicit way the minimum etiquette allows. Then give the floor first to those who will agree with you. Leave those with who you expect to disagree and the juniors last. This will create the impression that the majority is behind you. Most people don't like to belong to the minority, so if they do, they prefer not to open their mouths.

GOOD PRACTICE #8

If somebody expresses a disagreeing opinion, use the floor while introducing the next speaker to discardhim in one sentence. A good one might be, "I fully respect your opinion, but I seriously doubt that there will be many around this table to agree with it."

GOOD PRACTICE #9

Always put first on the agenda the trivial matters, using the excuse that if you put those away, you can have all the time to discuss the critical ones. That practice, on the one hand creates a mindset of indifference (after an hour of dotting the "I" s and crossing the "t "s, everybody is demotivated), while on the other hand, it creates time pressure for the discussion of the critical items.

GOOD PRACTICE #10

Always put time-sensitive matters (budgets, action plans, etc.) on the agenda of the last board meetingbefore their deadline. This way, if somebody has a strong disagreement, you can disarm her with the argument that there is no time to revise the document before the deadline. Nobody would like to be held responsible for not approving a critical document on time, so resistances are more likely to yield.

SHIRT SLEEVES TO SHIRT SLEEVS IN THREE GENERATIONS

Why family businesses cannot go past the grandchildren

Family businesses are a key pillar of the global economy. Depending on the study, they account for 70% to 80% of all business and generate about three quarters of world GDP. Although there are many examples of family-run businesses that have flourished for centuries, the conviction that the  majority does not survive beyond the third generation is so strong, that it has been formulated as a saying in various languages ​​long before it has been statistically confirmed by academic research. Expressions such as "from shirtsleeves to shirtsleeves in three generations" (attributed to A. Carnegie, 20th Century) or "from clogs to clogs in three generations" (England 17th Century) record the popular perception of the subject.

Because of their importance, family businesses are often studied by prominent academics in order to identify the good practices they have followed. Unfortunately, however, failures are not sufficiently studied for various reasons, depriving us of evidence that could justify rules to avoid bad practices.

Behind every successful new business there is always a talented businessman. A person with a great business idea, a unique capacity to make fast decisions – many times with few data -, a person who is ready to risk, has no comfort zone to exit from and nothing to lose. He starts from scratch and builds his small empire according to his will, his vision and his capabilities. A few decades later, his legacy is written all over the place. And, most of the times, the company is designed to be run only by somebody with the very special talents, traits, habits and skills of this person. A very famous and successful Greek entrepreneur who recently passed away had an amazing memory. He could recall the tiniest detail of a discussion five years ago, or the prices of basic raw materials ten years ago.  Unfortunately, for this reason, he wrote down nothing.

So, the talented founder, starting from ground zero, goes all the way to the top. Then comes succession. Planned or not, smoothly or abruptly, it will happen one day. Other people will run the show. Taught directly from the founder, if we are at the second generation, or having met the legend for a while if we talk about the third, the chances of them bearing the same unique talents and skills as the founder is close to zero. For the part that talent is attributed to DNA, we now know that it is not inherited. For the part attributed to the circumstances in which the talented person grew her talent, it is more than clear that they can not be replicated. Therefore, chances for the second, let alone the third generation to possess these unique capabilities of the founder are slim. The successors are asked to walk into the bespoke shoes of the founder, who had extremely odd shaped feet. And they stumble.

It is becoming more and more evident that,  if a successful family-run business wants to increase its chances of escaping the three-generation rule, it must "detach" itself from the elements that characterize its founder’s charismatic personality. The original business concept should be re-evaluated in the context of current market data and business talent. The growth of the business and the multiplication of shareholders require that the decision-making process is clearly worded, known and accepted by all shareholders.  Structures and processes must be in place to evaluate the ability and willingness of shareholders to take on executive responsibilities.  The separation of the shareholder status from that of the manager should be understood by everyone and it should also be at the discretion of each shareholder to choose a role.

One very common fallacy of high potential, high results individuals is that they believe they will go on like that forever. Most of the family businesses that escaped the three generations rule had founders that realized the need for a paradigm shift early enough, and were the initiators and the facilitators of a smooth and timely transition from a one-man show to a teamwork game.

ΠΕΡΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Ο ΛΟΓΟΣ….

Τόνοι μελανιού έχουν χυθεί για τα αγαθά του υγειούς ανταγωνισμού. Το γενικό συμπέρασμα είναι πάντα, ότι όσο περισσότεροι παίκτες υπάρχουν σε μια αγορά, τόσο μεγαλύτερα είναι τα οφέλη για τον καταναλωτή. Η παρακάτω ιστορία είναι σχεδόν αληθινή. Μόνο τα μεγέθη έχουν σμικρυνθεί, ώστε να είναι πιο προσεγγίσιμα στον μέσο αναγνώστη.

Στο χωριό μου (500 μόνιμοι κάτοικοι) είχαμε ένα και μοναδικό περίπτερο στην πλατεία. Ο κυρ Γιώργος ο περιπτεράς είχε πάντα λογικές τιμές και κέρδιζε ένα αξιοπρεπές, για τα μέτρα του χωριού, μηνιάτικο. Σίγουρα θα μπορούσε να πουλάει τις καραμέλες με 30% καπέλο, αλλά στο χωριό μας, αν θυμώσουμε με τον κυρ Γιώργο απλά δεν αγοράζουμε καθόλου καραμέλες.

Πέρυσι επέστρεψε από την Αμερική ένας άλλος χωριανός μας, ο Mr. Gus. Ο mr Gus είχε «σπουδάσει» στην Αμερική. Είχε ζήσει το Αμερικάνικο όνειρο. Με τα χρήματα που κέρδισε, εκπλήρωσε το όνειρο του να γυρίσει στον τόπο του. Από την πρώτη στιγμή μας εξήγησε με απλά λόγια πόσο καλό πράγμα είναι ο ανταγωνισμός, αφού και την ποιότητα βελτιώνει και τις τιμές μειώνει. Έτσι δεν δυσκολεύτηκε καθόλου να πάρει από τον δήμαρχο την άδεια να ανοίξει ένα δεύτερο περίπτερο στην  πλατεία του χωριού.

Επειδή οι χωριανοί μου συμπεριφέρονται όπως η «τέλεια αγορά» των οικονομολόγων, τον πρώτο μήνα πήγαν ακριβώς οι μισοί στο παλιό περίπτερο και οι άλλοι μισοί στο νέο. Στο τέλος λοιπόν του μήνα, ο μεν κυρ Γιώργος είχε κάνει τον μισό τζίρο απ’ ότι συνήθως και άρα δεν πήγε αρκετά λεφτά σπίτι του, ο δε Mr. Gus είχε μπει και μέσα διότι έπρεπε να πληρώσει και τα συνεργεία που του έχτισαν το περίπτερο. Αμέσως και οι δύο κατάλαβαν ότι έπρεπε να κερδίσουν όσο περισσότερη πελατεία μπορούσαν για να μεγαλώσει ο τζίρος. Ακολούθησαν λοιπόν την παραδοσιακή συνταγή. Μείωσαν τις τιμές. Μάλιστα, κάθε φορά που ο κυρ Γιώργος κατέβαζε τιμές ο Mr. Gus κατέβαζε το ίδιο ή και λίγο περισσότερο.  Εμείς, συμπεριφερόμενοι σταθερά ως τέλεια αγορά, πηγαίναμε κάθε μέρα να ψωνίσουμε σε εκείνον που είχε τις χαμηλότερες τιμές.  Μάλιστα, για μην ταλαιπωρούμαστε να πηγαίνουμε από το ένα περίπτερο στο άλλο, ρωτώντας πόσο έχει σήμερα η εφημερίδα μου ή το πακέτο τα τσιγάρα μου, το κάθε περίπτερο έβαλε σε περίοπτη θέση στην πλατεία έναν πίνακα, στον οποίο παρουσίαζε  τις καθημερινές προσφορές του. Πλήρης διαφάνεια δηλαδή.  Στο τέλος του δεύτερου μήνα, τα δύο περίπτερα είχαν κάνει τον μισό τζίρο απ’ ότι τον πρώτο μήνα και είχαν μπει και τα δύο μέσα για τα καλά. Βέβαια, το χωρίο απήλαυσε τα πρωτοφανώς φτηνά τσιγάρα και τις εφημερίδες, αλλά πέρα από μερικούς πιτσιρικάδες που τάραξαν τις σοκολάτες, κανένας μας δεν κατανάλωσε περισσότερο επειδή τα τσιγάρα ή οι εφημερίδες ήσαν φθηνότερες. Ακόμα και μερικοί «πονηροί» που πήγαν την πρώτη μέρα των προσφορών και πήραν τα τσιγάρα του μήνα, απλά το μετάνιωσαν διότι στο τέλος του μήνα οι τιμές είχαν πέσει ακόμα πιο κάτω.

Στην τέλεια από πλευράς οικονομικής αντίληψης κοινωνία του χωριού μας, οι δύο περιπτεράδες κατάλαβαν αμέσως ότι αυτό δεν ήταν η λύση. Έτσι επανέφεραν τις τιμές τους στα αρχικά επίπεδα και σταμάτησαν τις οποιεσδήποτε προσφορές. Οι τέλειοι καταναλωτές συγχωριανοί μου ξαναμοιράστηκαν ακριβώς στη μέση και τα δύο περίπτερα απλά φυτοζωούσαν. Δύο μήνες αργότερα, πήγαν στον Δήμαρχο και του είπαν ότι θα κλείσουν και οι δύο, διότι δεν είχε νόημα να χάνουν χρήματα. Ο Δήμαρχος τους εξήγησε  ότι αυτό θα ήταν καταστροφή για το χωριό, καθώς θα έπρεπε για τσιγάρα και εφημερίδες να πηγαίνουν 12 χιλιόμετρα μακριά. Έτσι ένα πακέτο τσιγάρα – μαζί με τη βενζίνη – θα στοίχιζε τα διπλά από ότι σήμερα. Αφού το σκέφθηκαν καλά και οι τρείς, συμφώνησαν να ανέβουν οι  τιμές  κατά 30%, ώστε τουλάχιστον να βγάζουν και τα δύο περίπτερα ένα αξιοπρεπές μεροκάματο. Μάλιστα, ο Δήμαρχος ανέλαβε να εξηγήσει στο χωριό ότι, παρ’ όλη την αύξηση των τιμών, οι δύο «επιχειρηματίες» όχι μόνο δεν θα είχαν υπερκέρδη, αλλά θα έβγαζαν – ο καθένας - λιγότερα από ότι έβγαζε ό κυρ Γιώργος όταν ήταν μόνος του.

Σήμερα λοιπόν η πλατεία έχει δύο περίπτερα. Έτσι ο ανταγωνισμός λειτουργεί καλύτερα, σύμφωνα με τις θεωρίες. Ο κυρ Γιώργος βγάζει λίγο λιγότερα από όσα έβγαζε  πριν, πουλώντας λιγότερα τσιγάρα και εφημερίδες σε ακριβότερες τιμές. Όμως συμφώνησε με τον mr. Gus να μην ανοίγουν και οι δύο τις Κυριακές και έτσι απολαμβάνει το ψάρεμα στο ποτάμι που τόσο του άρεσε. Ο Mr. Gus βγάζει και αυτός ένα αξιοπρεπές μεροκάματο. Βέβαια ακόμα δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί ο ανταγωνισμός, που σύμφωνα με τα βιβλία είναι επωφελής για όλους, του «αφήνει» ένα μάλλον μίζερο μεροκάματο, που καμία σχέση δεν έχει με τις καλές μέρες του κυρ Γιώργου.  Εμείς απλά πληρώνουμε 30% ακριβότερα ότι αγοράζουμε, δηλαδή εν τέλει πληρώνουμε από την τσέπη μας το αξιοπρεπές μεροκάματο του Mr. Gus. Ειμαστε όμως πολύ ευχαριστημένοι, διότι μπορούμε να αγοράσουμε το ίδιο πακέτο τσιγάρα, στην ίδια ακριβώς τιμή, από δύο διαφορετικά περίπτερα. Έχουμε δηλαδή επιλογές !

Αυτά τα ολίγα για τα αγαθά του ανταγωνισμού.

Όποιος κατάλαβε δεν χρειάζεται να του το εξηγήσω. Όποιος δεν κατάλαβε επίσης δεν χρειάζεται να του το εξηγήσω.

Η γυναικα του Καισαρα και η δασοπυροσβεση

«la vie à l'ère de la folie» (η ζωή στην εποχή της τρέλας )

Η τιμιότητα της γυναίκας του Καίσαρα ουδέποτε αμφισβητήθηκε  Η εικόνα της όμως υπήρξε αντικείμενο ερωτηματικών. Προφανώς δεν αρκεί να είσαι κάτι, αν ο περίγυρος θεωρεί ότι είσαι κάτι άλλο. Όταν μάλιστα η εμπιστοσύνη, η πίστη, είναι το ζητούμενο, το τι πιστεύουν οι άλλοι για σένα ίσως να είναι πιο σημαντικό και από το τι πράγματι είσαι.

Πρόσφατα είδε το φως τη δημοσιότητας (άλλη) μια υπόθεση αξιοπιστίας εισηγμένης εταιρίας. Πολλοί θα σπεύσουν να πουν ότι πρόκειται για μεμονωμένη υπόθεση. Προσωπικά υιοθετώ την αγγλοσαξονική ρήση  « ένα σάπιο μήλο αρκεί για να χαλάσει όλα τα μήλα στο καλάθι.» Η έντονη δημοσιότητα στον διεθνή τύπο, για μια Ελληνική εισηγμένη που «απέτυχε» να απαντήσει σε κρίσιμα ερωτήματα ακτιβιστών μετόχων, προφανώς δημιουργεί ερωτηματικά για όλες τις εισηγμένες. Για τον απλούστατο λόγο ότι η συγκεκριμένη υπόθεση δείχνει και «ελλιπή» εταιρική διακυβέρνηση από πλευράς της εταιρίας αλλά και ελλιπή εποπτεία από την ελέγχουσα αρχή.  Η απόφαση της επιτροπής κεφαλαιαγοράς να μηνύσει όλα τα μέλη του ΔΣ της επίμαχης εταιρίας, επιβεβαιώνει την υποψία αστοχίας του σχήματος εταιρικής διακυβέρνησης.

Η εταιρική διακυβέρνηση στην Ελλάδα μοιράζεται πολλά κοινά με την δασοπυρόσβεση. Ποτέ δεν κάνουμε όσα πρέπει στον λεγόμενο «ανύποπτο χρόνο» για να προετοιμασθούμε, όταν καταλάβουμε το πρόβλημα η φωτιά έχει ξεσπάσει και είναι συνήθως αργά και βεβαίως, ποτέ δεν φταίει αυτός που θα έπρεπε να φροντίσει από πριν το δάσος για να μην καεί. Πάντα φταίει ο πυροσβέστης.  Βεβαίως, η εταιρική διακυβέρνηση, όσο και τα έργα δασοπροστασίας, δεν θα καταργήσουν το ρόλο του καταστολέα. Σίγουρα όμως θα περιορίσουν τα περιστατικά και θα διευκολύνουν το έργο του.

Μετά τα σοβαρά γεγονότα εταιρικής απάτης στις αρχές του 21ου αιώνα (Enron, WorldCom, Parmalat, Lehman) οι εποπτικές αρχές και οι Νομοθέτες προσπάθησαν να επιβάλλουν ένα πιο ουσιαστικό ρόλο στα Διοικητικά Συμβούλια. Ένα ρόλο επόπτη, κάτι σαν ένα τρίτο μάτι στις ενέργειες της Διοίκησης μιας εταιρίας. Το Διοικητικό Συμβούλιο επιλέγει την Διοίκηση, εγκρίνει κάποιες πράξεις της Διοίκησης, ελέγχει και αξιολογεί την Διοίκηση και βεβαίως έχει ευθύνες για τυχόν πράξεις ή παραλήψεις που οδηγούν σε μείωση της αξίας της εταιρίας. Από την άλλη πλευρά βέβαια, το Διοικητικό Συμβούλιο πρέπει να αντιλαμβάνεται τις επιχειρηματικές αποφάσεις της Διοίκησης και να μην στέκεται εμπόδιο στην εξέλιξη της εταιρίας. Εδώ αρχίζουν τα δύσκολα.

Στον ελάχιστο χρόνο των μερικών ωρών που διαρκούν οι συνεδριάσεις (ανά μήνα στην καλύτερη των περιπτώσεων), μια ομάδα  5 - 10 ατόμων θα πρέπει να αντιληφθεί, να αξιολογήσει και να εγκρίνει αποφάσεις που έχει λάβει κάποιος μάλλον πιο έμπειρος, σαφώς περισσότερο γνώστης και με βεβαιότητα πολύ βαθύτερα αναμεμιγμένος στο εταιρικό γίγνεσθαι. Εύλογος ο φόβος των διοικούντων μετόχων, ότι ένα «μη ελεγχόμενο» Διοικητικό Συμβούλιο θα μπορούσε να αποτελέσει τροχοπέδη στην εξέλιξη της εταιρίας, ή έστω στην εφαρμογή στρατηγικών με μεγαλύτερο ρίσκο. Οι διοικούντες μέτοχοι, ακόμα και όταν διακατέχονται από τις αγαθότερες των προθέσεων, βλέπουν το Διοικητικό Συμβούλιο ως ένα όργανο κηδεμόνων που, χωρίς να αντιλαμβάνονται τα πράγματα, καλούνται να εγκρίνουν πράξεις της διοίκησης.  Εύλογα λοιπόν προσπαθούν είτε να το ελέγξουν, είτε να το αποδυναμώσουν.

Το κλασσικότερο παράδειγμα «ελέγχου» του ΔΣ είναι η συνύπαρξη των καθηκόντων του Προέδρου και του Διευθύνοντος Συμβούλου στο ίδιο πρόσωπο.  Παρότι στην Ευρώπη αυτό έχει εγκαταλειφθεί σε μεγάλο βαθμό, στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού εξακολουθεί να είναι πρακτική για την πλειοψηφία των επιχειρήσεων. Στις πιο πρόσφατες αναθεωρήσεις των Κωδίκων εταιρικής Διακυβέρνησης, ο Πρόεδρος πρέπει να είναι μη εκτελεστικός, κάτι που μοιάζει προφανές, αφού ένας εκτελεστικός Πρόεδρος ΔΣ είναι, είτε ο Διευθύνων Σύμβουλος με άλλο τίτλο, είτε υφιστάμενος του Διευθύνοντα Συμβούλου. Σε άλλες περιπτώσεις, αν ο Πρόεδρος είναι και Διευθύνων Σύμβουλος, προβλέπεται μη εκτελεστικός Αντιπρόεδρος με αυξημένες αρμοδιότητες. Δεδομένου του ότι ο Πρόεδρος του ΔΣ είναι, συνήθως,  αυτός που το συγκαλεί, που ορίζει την ατζέντα και διευθύνει τη συζήτηση, που μιλάει με τα εκτελεστικά στελέχη, είναι επιεικώς αστείο το να συζητάμε για ανεξαρτησία αν ταυτίζεται με τον Διευθύνοντα Σύμβουλο.

Το επόμενο μεγάλο ζήτημα είναι η σύνθεση και κυρίως τα ανεξάρτητα μέλη. Ο Ελληνικός Νόμος προβλέπει τουλάχιστον δύο και (ώ! του θαύματος) η πλειοψηφία των εισηγμένων έχει ακριβώς δύο. Πέραν αυτού, ο ορισμός του τι είναι ανεξάρτητο μη εκτελεστικό μέλος είναι τόσο στενός,  όταν για παράδειγμα καθορίζει αυστηρά τι είναι συγγενική σχέση, ώστε να επιτρέπει και λιγότερο «ανεξάρτητα» μέλη. Σε κάθε περίπτωση, ο ρόλος των ανεξάρτητων μελών είναι μάλλον δύσκολος, καθώς θα πρέπει να αποφύγουν τον τίτλο του μονίμως μειοψηφούντος σε μια ομάδα που η αριθμητική δεν τα ευνοεί.

Τέλος, ένα ερώτημα που δεν έχει απαντηθεί επαρκώς, είναι τα προσόντα που απαιτούνται από τα μέλη του ΔΣ. Είναι ενδιαφέρον ότι ενώ για πολύ απλούστερα καθήκοντα, τόσο ο Νομοθέτης όσο και εμείς ως πολίτες στην καθημερινή ζωή μας, απαιτούμε συγκεκριμένα προσόντα (πχ για τον προϊστάμενο λογιστηρίου ή για τον οδηγό ταξί), για το μέλος του ΔΣ δεν απαιτείται κανένα. Τα τελευταία χρόνια, σημαντικά διεθνή business schools  όπως το INSEAD, έχουν στραφεί προς την επιστημονική έρευνα για τις βέλτιστες πρακτικές εταιρικής διακυβέρνησης ενώ ταυτόχρονα εκπαιδεύουν και αξιολογούν υποψήφια ανεξάρτητα μέλη ΔΣ. Αυτό διασφαλίζει ότι τα μέλη αυτά θα μπορούν ανταπεξέλθουν στα βασικά καθήκοντα ενώ μειώνει την πιθανότητα να ασκούν απλώς στείρα κριτική δυσχεραίνοντας την λειτουργία της εταιρίας.

 Σε πρόσφατη εκδήλωση  στην Αθήνα, ο καθηγητής Ludo van der Heyden, επικεφαλής του Κέντρου εταιρικής Διακυβέρνησης του INSEAD  σημείωσε : «Η εγκατάσταση αποτελεσματικής εταιρικής διακυβέρνησης είναι μια διαδικασία που χρειάζεται χρόνο, δέσμευση από την πλευρά των μετόχων και εμπιστοσύνη. Οι μέτοχοι πρέπει να αντιλαμβάνονται την χρησιμότητα ενός λειτουργικού ΔΣ και την αξία που μπορεί να προσδώσει στην εταιρία. Η επιλογή των κατάλληλων μελών του ΔΣ είναι κρίσιμο στοιχείο, ενώ η ύπαρξη και η τήρηση των διαδικασιών βοηθάει σημαντικά στην δημιουργία του απαιτούμενου κλίματος εμπιστοσύνης και συνεργασίας»

Ενώ οι μειοψηφία και οι λοιποί εμπλεκόμενοι βλέπουν την εταιρική διακυβέρνηση ως δικλείδα ασφαλείας για την προστασία της αξίας της εταιρίας, δυστυχώς για τους διοικούντες μετόχους συνήθως αποτελεί απλώς ένα αναγκαίο κακό. Ακόμα και έτσι όμως, αν η γυναίκα του Καίσαρα θέλει να απολαμβάνει τα προνόμια του τίτλου της «Τιμίας», πρέπει και να φαίνεται αλλά και να είναι.

Σημείωση :  Η πρόσφατη και σε εξέλιξη ιστορία στο ΧΑΑ, αν είναι όπως την περιγράφουν οι ακτιβιστές μέτοχοι, ξεπερνάει τα όρια της ελλιπούς εταιρικής διακυβέρνησης.  Ακόμα και ο πρωτοετής λογιστής γνωρίζει ότι το πρώτο πράγμα που πρέπει να ελέγξει σε μια εταιρία είναι τα αποθέματα και το ταμείο. Συνεπώς, το να συζητάμε ότι δεν έχει ελεγχθεί ταμείο μερικών εκατοντάδων εκατομμυρίων, όταν στο πρόσφατο παρελθόν δεν απαντήθηκε ικανοποιητικά ερώτημα για παρόμοιο πρόβλημα με τα αποθέματα,  μοιάζει κακό ανέκδοτο. Πάντα με την επιφύλαξη της οριστικής κρίσης των αρμοδίων αρχών, την οποία προσδοκούμε να έχουμε εντός του τρέχοντος αιώνος κατά προτίμηση.

Περι πιτας, σκυλου και αναπτυξης

Έστω και όψιμα, ήρθε και τη χώρα μας η αντίληψη ότι το περιβάλλον είναι ένα πολύτιμο κοινό αγαθό και ότι η προστασία του δεν αποτελεί ευγενές χόμπι αλλά αναγκαιότητα και ηθική υποχρέωση προς τις επόμενες γενεές. Αυτά ως προς τη θεωρία βέβαια. Η πραγματικότητα είναι αρκετά διαφορετική. Από την εκτοξευόμενη γόπα του προπορευόμενου εποχούμενου θεριακλή μέχρι τις αναρτημένες στον στύλο της ΔΕΗ σκουπιδοσακκούλες και από την αποπνικτική κάπνα των «νέων» τζακιών τις κρύες χειμωνιάτικες νύχτες μέχρι τα άπειρα κονσερβοκούτια στην παραλία τα καλοκαιρινά απομεσήμερα, η εικόνα διαψεύδει την περί βιωσιμότητας θεωρία.
Ευτυχώς, σε ένα τουλάχιστον πράγμα συμφωνούμε όλοι. Κάθε μορφή ανθρώπινης δραστηριότητας επιβαρύνει το περιβάλλον . Κάθε παιδί που θα γεννηθεί το 2017, θα επιβαρύνει την ατμόσφαιρα με 5 τόνους αερίων του θερμοκηπίου το χρόνο αν γεννηθεί στην Γαλλία ή με 20 τόνους, αν γεννηθεί στην Αυστραλία. Κάθε τουρίστας που θα έρθει στην χώρα μας, θα μας αφήσει φεύγοντας 4 κιλά περιττώματα, 24 κιλά σκουπίδια και 180 κιλά αέρια του θερμοκηπίου. Προ πενταετίας οι Ελβετοί μέτρησαν ότι κάθε μια από τις συμπαθέστατες (και νοστιμότατες) αγελάδες τους, συνεισφέρει στο φαινόμενο του θερμοκηπίου 4-5 φορές περισσότερο από ένα σύγχρονο αυτοκίνητο, λόγω των αερίων που εκλύει κατά την πέψη. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει κανένα οικολογικό κίνημα κατά των γεννήσεων παιδιών, του τουρισμού (με μικρές εξαιρέσεις) και των αγελάδων.

Την τελευταία δεκαετία βιώσαμε και στην χώρα μας μια μορφή έντονου οικολογικού (με ή χωρίς εισαγωγικά) ακτιβισμού, εστιασμένου σε πολύ συγκεκριμένους χώρους και δραστηριότητες. Για να μην πάμε στα καθ’ ημάς και το κοινωνικό –πολιτικό – ποδόσφαιρο- οικολογικό show της Χαλκιδικής, ας μείνουμε στο γεγονός ότι ο Νομός Αττικής δεν έχει ακόμα καταφέρει να αποκτήσει τον ΧΥΤΑ που θα καλύπτει τις πληθυσμιακές του ανάγκες. Θυμόμαστε όλοι τις μάχες για να μην χωροθετηθεί η απόθεση τόνων ρυπαντών σε οποιαδήποτε περιοχή εντός Νομού, λες και αυτοί οι ρυπαντές είχαν πέσει από τον ουρανό.
Η επιχειρηματολογία των οπαδών των «κινημάτων» αυτών είναι ότι η βλάβη στο περιβάλλον πρέπει να είναι ανάλογη του οφέλους για την κοινωνία, ώστε να είναι αποδεκτή. Προφανώς, κανείς, ποτέ δεν ποσοτικοποίησε την αναλογία αυτή. Η κοπή μερικών χιλιάδων πεύκων στον Υμηττό για την κατασκευή ενός δρόμου, ο οποίος θα αποσυμφωρούσε το κέντρο της πόλης μας, απαλλάσσοντας μας από τόνους ρύπων , κρίθηκε από τους «κινηματίες» μη ανάλογη του οφέλους. Οι στυγνοί αριθμοί έλεγαν ακριβώς το αντίθετο.

Ένα στοιχείο που επηρεάζει δραματικά την αναλογία κόστους / οφέλους είναι η απόσταση της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης από το οπτικό και κοινωνικό-οικονομικό μας πεδίο. Ένα εργοστάσιο πετροχημικών κοντά εξοχικό μου έχει πολύ αρνητικότερη σχέση κόστους / οφέλους (για το περιβάλλον πάντα) από ότι ένα ανάλογο εργοστάσιο στη Τουρκία, ακόμα και αν το δεύτερο λειτουργεί με πολύ χειρότερους περιβαλλοντικούς κανόνες. Το πρώτο το πολεμάμε με πάθος, του δεύτερου τα προϊόντα τα καταναλώνουμε χωρίς καμία αναστολή.

Το πρόβλημα για τη χώρα μας δεν θα είχε ανακύψει, αν δεν είχαν τελειώσει τα λεφτά. Ξαφνικά (!), όλοι μας ανακαλύψαμε ότι πρέπει να έρθει η ανάπτυξη. Για να έρθει δε αυτή η άτιμη, πρέπει να γίνουν επενδύσεις (!!). Για να γίνουν δε επενδύσεις, θα πρέπει κάποιος ο οποίος έχει (αληθινά και δικά του) χρήματα, να έρθει στην Ελλάδα και να ασχοληθεί με κάποια δραστηριότητα. Η δραστηριότητα αυτή θα πρέπει να είναι, είτε ως είδος είτε ως ποσότητα, επιπλέον των μέχρι σήμερα δραστηριοτήτων που ήδη συμβαίνουν στη χώρα μας . Διαφορετικά δεν υπάρχει πρόσθετο ΑΕΠ, άρα ανάπτυξη. Εδώ το πράγμα μπερδεύεται.
Είναι ηλίου φαεινότερο ότι η οποιαδήποτε επένδυση και άρα αύξηση δραστηριότητας, θα επιφέρει περιβαλλοντική επιβάρυνση. Ακόμα και αν βρεθεί ο τρελός που θα κατασκευάσει ένα κτίριο γραφείων και θα μισθοδοτεί 10’000 άτομα χωρίς την απαίτηση να παράγουν το οτιδήποτε, η μετακίνηση αυτών των ατόμων δυο φορές την ημέρα προς και από το γραφείο τους θα επιβαρύνει σημαντικότατα την ατμοσφαιρική ρύπανση της περιοχής. Με απλά λόγια, ανάπτυξη χωρίς επιβάρυνση του περιβάλλοντος δεν υφίσταται. Το ερώτημα είναι, πόση ανάπτυξη με πόση επιβάρυνση.

Η Ελλάδα διαθέτει διάφορους τομείς με ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για να προσκαλέσει επενδύσεις. Ένας από αυτούς είναι και οι φυσικοί της πόροι. Μια κατηγορία φυσικών πόρων με οικονομικό ενδιαφέρον είναι και τα ορυκτά. Θα απογοητεύσω βέβαια τους ομοϊδεάτες του Αρτέμη Σώρρα, που μιλάνε για ορυκτά αξίας τρισεκατομμυρίων Ευρώ, αλλά σίγουρα η προστιθέμενη αξία του Ελληνικού ορυκτού πλούτου σε ένα ορίζοντα 20-30 ετών μπορεί να προσφέρει αρκετά δισεκατομμύρια Ευρώ στην οικονομία. Το μόνο (μικρό!) πρόβλημα, είναι ότι για να έρθουν τα πολυπόθητα Ευρώ θα πρέπει τα αντίστοιχα ορυκτά να βγουν από την Ελληνική γη (!), να εξορυχθούν με άλλα λόγια, να υποστούν την ελάχιστη απαιτούμενη επεξεργασία που θα τα κάνει εμπορεύσιμα και να αποσταλούν στους χρήστες τους. Δυο εξίσου «ασήμαντες» λεπτομέρειες είναι, αφ’ ενός ότι μιλάμε για προϊόντα με χαμηλή ανά μονάδα βάρους αξία, άρα για να έρθει σοβαρό χρήμα στη χώρα πρέπει να εξορυχθούν και να εξαχθούν εκατοντάδες χιλιάδες τόνοι και, αφ’ ετέρου, ότι για να αυξήσουμε την εγχώρια προστιθέμενη αξία πρέπει να προχωρήσουμε όσο περισσότερο γίνεται στην μεταποίηση τους επι Ελληνικού εδάφους. Άρα, η οποιαδήποτε σοβαρή αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου προϋποθέτει μεγάλης κλίμακας εξορυκτικές δραστηριότητες, μεγάλες μονάδες επι τόπου επεξεργασίας και μεγάλες υποδομές μεταφοράς.

Η Ελλάδα ως χώρα της ΕΕ έχει την τύχη (κατ’ άλλους την ατυχία) να έχει εν ισχύει την αυστηρότερη Νομοθεσία για την προστασία του περιβάλλοντος. Τα μέσα επίβλεψης της εφαρμογής της Νομοθεσίας αυτής είναι σήμερα αποτελεσματικότερα από ποτέ. Οι διαθέσιμες τεχνολογίες είναι άκρως αποτελεσματικές και επαρκέστατα δοκιμασμένες, ώστε να εγγυώνται ότι οι στόχοι της Νομοθεσίας θα επιτυγχάνονται. Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε να πάρουμε από ένα βουνό 100’000 τόνους ορυκτό και να μην το καταλάβει κανείς. Σημαίνει όμως ότι μπορούμε να τους πάρουμε με την ελάχιστη δυνατή όχληση και να αποκαταστήσουμε την εικόνα στο ίδιο, ή και πολλές φορές καλύτερο επίπεδο από ότι ήταν πριν.
Μένει να αποφασίσουμε σαν κοινωνία αν μας ενδιαφέρει η αξιοποίηση αυτού του πλούτου και με ποιους όρους. Αρκεί να γίνει ανταλλαγή επιχειρημάτων και όχι συνθημάτων γηπέδων.

IS IT THEIR FAULT ??

For some of us it is evident that the Greek people did a mistake when they chose the current government. There has been a lot of analysis on that, not only by the politicians of the opposition but also by academics, think tanks and foreign institutions. When you talk to most Greek in the street nowadays, you get the same response “what can I do, people vote stupidly”.

Recently I complained to an academic friend of mine in the UK about the infamous Brexit. I got the same answer “You know, people vote in a stupid way”. A few months ago I was talking to a Sorbonne professor about the probability of Marine Le Pen wining the French election. You can guess what she told me “You know, people don’t think what they vote for “.

Democracy is based on the assumption that everybody has the same amount of information and the same capacity to process it, in order to reach an informed decision about his future. We all agree (it is hard facts that point to that) that neither the information is  distributed equally nor the processing capacity is the same. So those who didn’t have the chance to get the “processing” capacity (either by nature or due to financial inequalities) and those of us who are not “lucky” enough to have access to the information, are doomed to make bad choices. This is the easy way out for everybody. The ones that made the bad choices can always blame it to the system and “us”, the bright ones who know better, can blame it on the plebe that can’t think right.

When my 5 year old daughter once wanted to try touching the burning oven, I tried to explain to her the concept of temperature, but in vain. She was too young for that. Who was to blame for that miscommunication?  When you travel in a poor country and talk to somebody who can’t understand English, who is to be blamed? If you try to talk sense to your dog, in order not to eat anything he finds in the street, who’s fault is that he doesn’t appreciate the lecture?

If we assume that the supporters of Mr Donald Trump made a conscious and informed choice, then the argument of the “others” about a misled vote is invalid. There was a conscious, informed and educated choice that brought this nice gentleman in power and so be it. But if we accept the argument of those who didn’t vote for him, that his voters didn’t understand what they were doing, then my question is simple. Who should we blame?

If we are the intelligent, educated, clever, understanding ones and the “others” can’t think the right way, then whose fault is it? Don’t we, the intelligentsia, have an obligation against all those “stupid”, incapacitated fellow citizens of ours, to help them understand what they should do? If they are incapable of making the right decision, whose fault is it? If they don’t have all the information, who is to blame? If they were never educated enough to be able to see what we see, who is responsible? At the end of the day, if your neighbor is blind and can’t see that a park is nicer than a cement building when he votes at the city council, who should try to explain to him, in a way he can understand, the reality.

My conclusion is, that for all those mistakes that the masses make, it is the fault of the opinion leaders if they have failed to guide them to the right path. So either we accept that their judgement is equally good to ours and  therefore their choice is fine, or we accept that they need help with the way they think, in which case we are responsible for providing this help and fully accountable if we fail to do so.

και αν δεν ...........

Τα τελευταία 25 χρόνια εχω συμμετάσχει σε αναρίθμητες εκδηλώσεις με στόχο την διαμόρφωση προτάσεων για την ανάπτυξη. Από απλές εσπερίδες μέχρι διήμερα συνέδρια, από κλαδικές συναντήσεις μέχρι 'εθνικούς διαλόγους" , οι ταγοί (opinion leaders στα Ελληνικα) της Ελληνικής οικονομίας έχουν (έχουμε για να μη θεωρηθεί ότι βγαζω έξω την ουρά μου) δαπανήσει χιλιάδες ώρες και τόνους φαιάς ουσίας, για  καταλήξουμε στο τι φταίει και η Ελλάδα δεν έχει αναπτυχθεί όσο θα θέλαμε. Μάλιστα τα τελευταία 5 -6 χρόνια η συχνότητα έχει ενταθεί, αφού το ερώτημα δεν είναι πιά γιατί δεν μεγαλώνουμε (οικονομικά) αλλά γιατί - σε πείσμα όλων των μελετών - συνεχίζουμε να συρρικνωνόμαστε.

Οσο και αν σας φανει απίστευτο, τα τελευταία 25 χρόνια,τα συμπεράσματα είναι συνεχώς τα ίδια. Όποια προβλήματα εντοπίζαμε σε αυτές τις ωραίες εκδηλώσεις το 1990, τα ίδια ακριβώς εντοπίζουμε και το 2016 !!!!  Μπορεί να αλλάζει η σειρά με την οποία τα αξιολογούμε, μπορεί να αλλάζει η σχετική βαρύτητα, μπορεί σε κάποιες περιόδους να υπομειδειούσαμε σκεπτόμενοι ότι παρά όλα αυτά τα προβλήματα δεν πάμε και τόσο άσχημα, πάντως η λίστα παραμένει ακριβώς η ίδια.

Επιστρέφοντας προσφατα από άλλη μια τέτοια εκδήλωση, σας μεταφέρω τα συμπεράσματα
- πρέπει να υπάρξει σταθερο και ανταγωνιστικό φορολογικό σύστημα
- πρέπει το κράτος να γίνει αποτελεσματικό και να καταπολεμηθεί η διαφθορά
- πρέπει να απλουστευθει το Νομοθετικό πλαίσιο
- πρέπει να λειτουργεί η δικαιοσύνη
- πρέπει να λειτουργεί ο ανταγωνισμός
- πρέπει να υπάρχει κεντρικός σχεδιασμός
- πρέπει (συμπληρώστε εσεις, ειμαι βεβαιος οτι ξερετε)

Εφ οσον γίνουν όλα αυτά, η Ελληνική Οικονομία θα απογειωθεί, οι επιχειρήσεις θα αναπτυχθούν, η ανεργία θα μειωθεί, το ασφαλιστικό θα λυθεί κλπ

Εφυγα από την εκδήλωση για άλλη μια φορά με την αισιοδοξία με την οποία έκλεισε ο συντονιζων, λέγοντας ότι είναι σαφές το τι πρέπει να γίνει και όλοι οι παραγωγικοί κλάδοι συμφωνούν σε αυτά. Άρα δεν μένει παρα το προφανές στην εκτελεστική εξουσία. Να εφαρμόσει όλα αυτά τα "πρέπει". Μάλιστα, αν δεν έχει τα μέσα να το κάνει η ίδια, είμαστε απόλυτα διαθέσιμοι να συμβάλλουμε όπου και όσο χρειάζεται. Τέλεια.

Ξαφνίκα, όπως επέστρεφα σπίτι μου, μια μαύρη σκέψη μπήκε στο μυαλό μου. Αν δεν τα κανει ολα αυτά η εκτελεστική εξουσία, τι γίνεται. Δε λέω, λογικά πράγματα λέμε, οι εκτελεστικές εξουσίες στην Ελλάδα πάντοτε ακολουθούσαν τη λογική. Δεν έχουμε δα και κανένα παράδειγα απο προηγούμενες κυβερνήσεις που να τους προτάθηκαν παρόμοια πράγματα και να μη έκαναν τίποτε. Ούτε έτυχε ποτέ στην Ελλάδα να αυξάνεται με τα χρόνια η διαφθορά, η φοροδιαφυγή, η υπερφορολόγηση, η αρνησιδικία κλπ. Ευτυχώς ηρέμησα. Δεν υπάρχει περίπτωση να μην γίνουν όλα αυτά τα ¨πρέπει". 'Ολοι συμφωνούν ότι είναι απαραίτητα για την αναστροφή της πορείας της οικονομίας μας...Ηρέμησα, για λίγο αλλά μετά πάλι ήρθε η μαύρη αυτη σκέψη

.... και αν δεν .............

ΑΝΑΖΗΤΩ ΔΥΟ ΛΟΓΟΥΣ .....

Ανοικτή επιστολή προς την
Αξιότιμη κυρία Υπουργό της Βιομηχανίας,

Κυρία Υπουργέ,

δεν μπορεί κανείς παρά να επικροτήσει την πρωτοβουλία σας για την συγκρότηση Εθνικού Συμβουλίου Βιομηχανικής Πολιτικής. Μετά από 10ετίες σοσιαλο-κεντροδεξιο-φιλελευθερων κυβερνήσεων, ηρθε η πρωτη αριστερή κυβέρνηση να  κάνει το τεράστιο αλμα να παραδεχθεί ότι υπάρχει ανάγκη να συζητηθεί η Βιομηχανική Πολιτική σε εθνικό επίπεδο.

Ομολογώ ότι έχω κάποιες ανησυχίες για το κείμενο που θα προκύψει απο αυτή τη διαδικασία. Η απουσία διαδικασίας για την υιοθέτηση ενιαίας θέσης μέσω κάποιας μορφής σύνθεσης, θα οδηγήσει στην  πολιτικά  ορθή προσέγγιση του να καταγράφουν όλες οι απόψεις στο κείμενο, με αποτέλεσμα να γίνει εξαιρετικά μακρύ και μη σαφές. Παρόλα αυτά, θα ειναι σίγουρα μια αρχή.

Τολμώ να μαντέψω (και να ελπίσω) ότι θα καταγραφούν για άλλη μια φορά οι αιτίες που απωθούν τον οποιονδήποτε από το να έρθει στην Ελλάδα για να κάνει μια οποιαδήποτε βιομηχανική επένδυση. Γραφειοκρατία, πολυνομία, αρνησιδικεία, φορολογικός παραλογισμός, έλλειψη χωροθέτησης, αδυναμία υποδομών κοκ. Εδω ισχύει το κλισέ "νιός ήμουν και γέρασα", αφού αυτά τα ίδια πράγματα τα λέμε τα τελευταία 30 χρόνια.

Ας πάμε όμως ένα βήμα παρακάτω την συζήτηση (ίσως μετά από 30 χρόνια ήρθε η ώρα). Ας υποθέσουμε ότι ενα μαγικό ραβδί, το τζίνι του παραμυθιού ή , για τους νεώτερους, ενας Harry Potter, έρθει και με μια μαγική κίνηση λύσει με τον καλύτυερο τρόπο αυτα προβλήματα.  Τότε λοιπόν, απαλλαγμένοι από τα βαρίδια του παρελθόντος, θα βγούμε στα πέρατα της γης και θα καλέσουμε τους απανταχού επενδυτές (με την κυριολεκτική έννοια της λέξης) να έρθουν να επενεδύσουν στην Ελλάδα. Υπάρχει λοιπόν το ενδεχόμενο, σε ένα τέτοιο επενδυτικό forum να σηκωθεί ένας σοβαρός επενδυτής και να ρωτήσει "Εχω Χ εκατομμύρια Ευρω και θέλω να ιδρύσω μια βιομηχανία που θα παράγει Υ προιόντα.  Πείτε μου παρακαλώ δύο λόγους για τους οποίους αξιζει να έρθω να επενδυσω στην Ελλάδα . ΔΥΟ ΛΟΓΟΥΣ"  (ήδη το ρώτησε ο Bill Clinton στην συζήτηση που είχε με τον Πρωθυπουργό πρόσφατα)

Η ερώτηση αυτή με βασανίζει χρόνια.  Εχω ρωτήσει διάφορους γνωστους μου, από τον χώρο αλλά και εκτός και απαντηση δεν έχω πάρει. Αν γίνουμε μια χώρα η οποια δεν θα εχει κανενα αρνητικό στοιχείο για τους επενδυτές (θαύμα θαυμάτων αλλά για τις ανάγκες του προβληματισμού μας ας το υποθέσουμε), γιατί θα έρθει ένας επενδυτής να στήσει μια βιομηχανία στην Ελλάδα, αντι για την Τουρκία, Βουλγαρία, Ισπανία, Ουγγαρία, Πολωνία, Αυστρία κοκ (δεν βαζω στη λίστα Ινδία, Κίνα, Κορέα κλπ για προφανεις λόγους)

Με εκτίμηση

Στέλεχος της Ελληνικής, Ιδιωτικής, Παραγωγικής Βιομηχανίας (χωρις ουτε 1 ευρω κρατικές δουλειες) απο το 1989 ΣΥΝΕΧΩΣ

ΥΓ : για την οικονομία του χρόνου σας προκαταλαμβανω, απορρίπτοντας τυχόν απαντήσεις που θα ερχόντουσαν εύκολα στο μυαλό καθενός
- "Η Ελλαδα είναι ένα σύγχρονο κρατος χωρίς γραφειοκρατία, με αριστο νομικό πλαίσιο, σταθερό φορολογικό καθεστός, ευελιξία, σταθερότητα ....." Αντίλογος : Τα ίδια χαρακτηριστικά έχουν άλλα τουλάχιστον 30 κράτη στον κόσμο
- "Η Ελλάδα είναι η ομορφότερη χωρα του κόσμου. Ηλιος, Θάλασσα, καλό φαγητό, πολιτισμός" Αντίλογος :Τέλεια, θα έρχομαι καθε χρόνο για διακοπές, ίσως να αγοράσω και ενα εξοχικό, αλλά γιατί να κατασκευάσω το εργοστάσιο μου έκει.
- "Οσοι αγαπάνε την πατρίδα τους πρέπει να την στηρίζουν (προφανώς απευθυνόμενοι σε Έλληνες)" Αντίλογος (Από Ελληνες ) : Την λατρεύω την πατρίδα μου. Γιαυτό και μέρος των κερδών μου απο την επιχειρηματική μου δραστηριότητα (εκτός Ελλάδος) τα δαπανω για να στηρίξω τη χώρα μου.

ΑΠΛΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ - ΓΙΑ ΥΠΟΥΡΓΟΥΣ ΠΟΥ ΔΙΝΟΥΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Παρότι δεν είμαι ειδικός, έχω υποστεί εκπαίδευση στην επικοινωνία με τα ΜΜΕ πολλές φορές και θα ήθελα να μεταφέρω στους νέους - και όχι μονον - πολιτικούς μας ηγέτες μερικές βασικές αρχές.

1. Σε οποιαδήποτε συνέντευξη σε ραδιόφωνο ή τηλεόραση, η κάθε απάντηση δεν πρέπει να ξεπερνάει τα 45 - 60 δευτερόλεπτα. Αν τα ξεπερνάει, ο δημοσιγράφος θα σε κόψει είτε στον αέρα αν είσαι live είτε στο μονταζ αν είσαι μαγνητοσκοπημένος.
2. Οι απαντήσεις πρέπει να είναι τηλεγραφικές όχι μόνο ως προς το χρόνο, αλλά και ως προς το περιεχόμενο.
3. ΠΟΤΕ, μα ΠΟΤΕ, μα ΠΟΤΕ δεν τα βαζουμε με τον δημοσιογράφο ! Ότι και να μας πεί, όπως και να μας φερθεί

4. Δεν επαναλαμβάνουμε την ερώτηση. Ακούγεται ως επιβεβαίωση.

5. Δεν απολογούμαστε.

ΑΠΛΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΩΝ

Οι διαπραγματεύσεις που εχω κανει στη ζωή μου είναι πολλές, αλλά σίγουρα όχι τόσο σημαντικές όσο αυτή που κάνει η κυβέρνηση. Παρόλα αυτά, πιστεύω ότι δεν έχουν λάβει υπ όψη τους μερικούς πολύ απλούς και βασικούς κανόνες.

1. Είναι σημαντικό να ξέρεις τα όρια σου, αλλά πιό σημαντικό να αντιλαμβάνεσαι τα όρια του άλλου.
2. Αν δεν μιλήσεις τη γλώσσα που καταλαβαίνει ο άλλος, μην ελπίζεις να βρεθεί συμφωνία. Μέσα στην έννοια της γλώσσας μπαίνουν και τα στερεότυπα. Σε όλα τα βιβλία που δίνουν συμβουλές για διαπραγματεύσεις, τονίζεται το πόσο πρέπει να δημιουργείς κλίμα οικειότητας με τον απέναντι, πχ σεβόμενος τις συνήθειες, τα ταμπού, το πρωτόκολλο, το ντύσιμο κλπ
3. Εάν το κόστος της μη συμφωνίας για σενα είναι μεγαλύτερο από ότι για τον συνομιλητή σου, προσπάθησε να μειώσεις την διαφορά πριν ξεκινήσει η διαπραγμάτευση.
4. Εάν πιστεύεις ότι το να εκνευρίσεις τον απέναντι με το να τον προσβάλλεις είναι καλή ιδέα, τότε βρες κάποιον άλλο να διαπραγματευτεί για σένα. Όσο τεχνοκράτης και αν είναι ο απέναντι, στο τέλος σε κάθε διαπραγμάτευση παίζει ρόλο και ο ανθρώπινος παράγοντας και αν κάποιος σε αντιπαθήσει, δύσκολα θα σου κάνει χατήρι !
5. Η λογική του ζητάω 10 πράγματα για να πάρω το ένα λειτουργεί αν είσαι Ελληνας συνδικαλιστής και μόνον !

ΤΑ "ΠΡΟΣΟΝΤΑ" ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

Όσο περνούν τα χρόνια αναπτύσσω διάφορες διαστροφές. Μια πρόσφατη, είναι και το να διαβάζω τα βιογραφικά αυτών που μας κυβερνούν. Αν δεν το έχετε κάνει, σας το συνιστώ ανεπιφύλακτα. Θα σας κάνει να αναθεωρήσετε την άποψη σας για το μέλλον μας.

Έχοντας συμπληρώσει 25 χρόνια σε θέσεις ευθύνης και έχοντας βρεθεί επικεφαλής επιχειρήσεων που έφθασαν και μέχρι τα 900 άτομα, μοιραία ασχολήθηκα και με αυτό που λέμε στα Ελληνικά HR (για του αμύητους στα κορακίστικα του management - διοίκηση ανθρώπινων πόρων-). Κάθε φορά λοιπόν που χρειαζόταν να προσλάβουμε κάποιον, το πρώτο πράγμα που κάναμε ήταν να προσδιορίσουμε τα απαιτούμενα προσόντα του. Αν θέλαμε γραμματέα, θα έπρεπε να είχε εκπαιδευτεί στη δακτυλογράφηση, αν θέλαμε μηχανικό, θα έπρεπε να είχε γνώσεις γύρω από τις μηχανές ενώ αν μας χρειαζόταν δικηγόρος θα έπρεπε - τι πρωτότυπο - να ξέρει νομικά. Όπως λοιπόν διάβαζα τα βιογραφικά των  νέων μελών της κυβέρνησης, αναρρωτήθηκα, αν θέλεις Υπουργό τι προσόντα πρέπει να έχει?

Επειδή  δεν μου έβγαινε εύκολα η απάντηση δια της θετικής προσέγγισης, ξεκίνησα με την "εις άτοπον απαγωγή". Κατ αρχήν δεν χρειάζεται να έχει κάποια πείρα. Εδώ είχαμε στο παρελθόν-και ενδεχομένως να έχουμε και στο μέλλον-πρωθυπουργούς που δεν είχαν καμία κυβερνητική πείρα, γιατί να το ζητάμε από έναν απλό Υπουργάκο. Σίγουρα δεν χρειάζεται επίσης να έχεις σποδάσει κάτι σχετικό με το αντικείμενο του υπουργείου σου. Παλαιότερα είχαμε Υπουργούς των Οικονομικών (πλείονες του ενός) με λαμπρές Νομικές σπουδές - είναι γνωστή η έφεση των Νομικών στα μαθηματικά! Πρόσφατα έχουμε Υπουργούς Υγείας που δεν έχουν περάσει ούτε απ΄ έξω από την Ιατρική. Γενικά, δεν προαπαιτείται καμία συγκεριμένη προγενέστερη εμπειρία, μάλιστα δεν απαιτέιται καν προγενέστερη εμπειρία. Μπορείς να γίνεις Υπουργός, μη έχοντας κάνει οποιαδήποτε αμοιβόμενη εργασία στο παρελθόν.

Δοκίμασα να ρωτήσω διάφορους γνωστούς μου αν έχουν αναλογιστεί τελικά τι προσόντα χρειάζονται για να γίνει κανείς Υπουργός και ομολογώ οτι τους περισσότερους τους δυσκόλεψε πολύ η ερώτηση. Κάποιοι δοκίμασαν να απαντήσουν γενικόλογα -να έχεις επιτυχημένη πορεία, να έχεις αποδείξει τις ικανότητες σου κλπ- ενώ άλλοι κατέφυγαν σε χαρακτηριστικά προσωπικότητας - να είσαι δυναμικός, να είσαι τολμηρός, μαχητικός, ασυμβίβαστος (χα,χα) κλπ

Τελικά λοιπόν, το κοινό συμπέρασμα είναι οτι η δουλειά με τα λιγότερα προαπαιτούμενα τυπικά προσόντα - ούτε ξένη γλώσσα δεν χρειάζεται, όπως για τους σερβιτότρους- είναι η δουλειά του Υπουργού !!!

Όπως σοφά παρατηρούσε ο "συμπατριώτης μας " ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ, "ή στραβός είναι ο γυαλός, ή στραβά αρμενίζουμε !!!"

Κ

ΥΓ. Ξανδιαβάζοντας τα βιογραφικά διαπέστωσα ότι πολλοί εκ των Υπουργών μας έχουν τελικά ένα κοινό προσόν: έχουν συγγράψει τουλάχιστον ένα βιβλίο - μάλιστα ενός εξ αυτών πρέπει να ήταν και πολύ επιτυχές, διότι το αναζήτησα και έχει εξαντληθεί- οτίτλος του ήταν "Η Μάχη του ροδάκινου"

ΠΕΡΑΙΩΣΗ ΗΛΙΘΙΩΝ

ΠΡΟΣ ΤΟΝ

Αξιότιμο Κύριον Υπουργόν επί της Οικονομίας

Εξοχότατε,

Αν υπήρξα μέχρι σήμερα ειλικρινής φορολογούμενος και παρόλα αυτά ενταχθώ στην περαίωση, τότε θα πληρώσω επί πλέον φόρους για εισοδήματα τα οποία έχουν πλήρως φορολογηθεί.   Άρα θα είμαι ηλίθιος.

Αν υπήρξα ειλικρινής φορολογούμενος και ευλόγως δεν ενταχθώ στην περαίωση, θα έχω στην πλάτη μου, αφ ενός το Υπουργείο που θα θέλει να δείξει στους άλλους πόσο πιό συμφέρον είναι το να περαιώσεις (άρα θα με βάλει να πληρώσω περισσότερα από όσα θα πλήρωνα στην περαίωση) και αφ ετέρου την εφορία που θα πρέπει να «πίασει» τους στόχους της από κάτι τύπους σαν και εμένα.  Στην περίπτωση αυτή θα είμαι δύο φορές ηλίθιος.

Αν ο ένας γείτονας μου, που έκλεβε την εφορία, με την περαίωση πληρώσει όλα όσα είχε κλέψει, θα έχει οφεληθεί ότι τα πλήρωσε 3 -4 χρόνια αργότερα και άτοκα. Άρα αυτος κράτησε τους φόρους του ως άτοκο δάνειο, μεγάλωσε την επιχείρηση του, μου έφαγε τη μισή δουλειά και τώρα σαν κύριος επιστρέφει το δάνειο του και είναι και συνεπής φορολογούμενος . Άρα είμαι τρείς φορές ηλίθιος.

Αν ο άλλος μου γείτονας που έκλεβε την εφορία,  με την περαίωση πληρώσει τα μισά από όσα θα είχε πληρώσει  αν ήταν ειλικρινής, τότε είμαι τέσσερεις φορές ηλίθιος και δεν χρειάζεται να εξηγήσω γιατί.

Επειδή εγώ είμαι συνταξιούχος υπάλληλος δεν έχω τέτοια προβλήματα. Ο γυιός μου όμως είναι υδραυλικός. Πόσο ηλίθιος να του πω να είναι ????

WHO ARE THE BANKERS???

According to the dictionary a banker is a person who owns a bank. Now days the title could most probably be extended to those who run a bank (CEO, chairman, board of directors) but these people are employees appointed by the shareholders. So the SHAREHOLDERS are the actual bankers. If you look at the shareholders list of any major bank, you will rarely find anybody with more than 5%. For the international banks, even 5% is too much. In most of the cases, the “major” shareholders are not people but legal entities. So who are the shareholders of these legal entities. Who is the owner of a mutual fund, an investment bank, a savings or pension fund. Who is the owner of public institutions like the church, universities or charities that own shares in the banks? In most cases the shareholders of these legal entities are either normal ordinary average people who have a few savings deposited in a mutual fund, who buy shares of an investment bank, who pay their pension plan for years, or other legal entities.  In cases of  a public legal entity like a university the “owner” is the general public?

Assume for once that the general assembly of such a bank was to accept only the actual shareholders in person (no proxies) and, in case of a legal entity holding its shares, the persons who hold the shares of this legal entity – and so on and so forth. Who would be attending at the end? The real people who own the shares = the owners = the bankers. And who would that be? You, me, our neighbors, your colleagues from work, very average everyday people who work hard to make their living. If you expect to see individuals who hold a ruling majority forget about it. If you expect to see the names that appear in the list of Forbes holding significant percentages (say over 5%) again forget about it.

So next time you wish to blame the “bankers” for the financial crisis, go to your bathroom mirror to meet one. And if you want to tell me that it’s the managers, the big sharks of the board who do the damage, then I would suggest to remember that they are only employees and you should complain to the owners of the bank for hiring them and not firing them. And if you wish to meet the owners, go again in front of your mirror.

COMMODITY SPECULATORS

In an article in the Economist of November 13th , 2010, there was an effort to collect the arguments for those who “invest” in the futures of commodities. The main arguments were that investors bring in the market liquidity and price information. There is also an argument based on a study by OECE, claiming that there is no evidence of a higher degree of volatility of the prices of traded commodities versus the non - traded ones.

A few days later in an article in FT (FT 23.11.2010 – Javier Blas – “regulators extend commodities push”) the author argues that regulators are taking a closer look to the physical commodities market, because the latter is not regulated and has no mechanism of recording the actual prices.

So, in a miraculous way, the markets can speculate on the future price, without knowing the real current price. This alone puts a lot of doubt to the value of the futures prices. Commodity traders rarely, if ever, trade in current prices, therefore the price information they can bring to the market has to do with the future. Although many actual traders (physical) use the financial products to limit their exposure to future price fluctuations, they also use the quoted futures prices to form the actual prices they ask from their actual customers. So we have the definition of a self- fulfilling prophecy.

On the other hand, since the physical market prices are not recorded or monitored anywhere, no one can really claim that he knows how much is paid today by real buyers to real sellers. The supporters of the commodities traders argue also that since traders don’t get physical delivery of the commodities, they are not influencing spot prices. I find it rather hard to accept this argument from somebody who brings into the market “price information”. It appears to me as if we are asking a blind person to evaluate the price of a movie ticket. If trading is not about actual buying and selling, then there is also little value to the liquidity it brings to the market. The farmer who is short of liquidity and needs to sell his crop to get some, is probably totally unaffected by whatever activity in the futures market of his products. So eventually the two benefits that futures trading brings in the market are no benefits to the players of the physical markets. They might be of great benefit to other investors, but that is beside the point.

The OECD study claims that there is no significant difference in the volatility between the trade commodities prices and the non - traded ones. Since the non- trade ones have no futures market, it is right to assume that the comparison was made on the actual spot prices. As it was mentioned above, there is no way to know the actual paid price of a commodity at any given time. We may know the prices of a few deals, we may know a range of prices, but since there is no official mechanism of price monitoring, it very hard for anyone to claim that this was the price then. One must also take into account that in terms of cultivated commodities there is a vast range of quality grades which makes it even more difficult to evaluate the actual average price.

The non-traded commodities are in most cases either complementary to or sharing the same fundamentals with the traded ones. If for example wheat is rising because of increase in demand from third countries, one is allowed to assume that other food commodities that are not traded will enjoy the same increase in demand and therefore should also rise in price. So the volatility of the prices of non - traded commodities will most likely tend to follow the one of traded ones, verifying the OECD conclusion.

I fully sympathize with the vast numbers of people who work in the City or in other financial centers buying and selling daily millions of tons of products they probably have never seen in their lives. But it is hard for me to digest the fact  that the excess liquidity (or shortage in money), or the need to hedge the risk taken by buying Greek state bonds, should affect the price of a loaf of bread or a kilo of chicken.

Ο ΠΕΡΙΠΤΕΡΑΣ

Στο χωριό μου (500 μόνιμοι κάτοικοι) είχαμε ένα και μοναδικό περίπτερο στην πλατεία. Ο κυρ Γιώργος ο περιπτεράς είχε πάντα λογικές τιμές και κέρδιζε ένα αξιοπρεπές, για τα μέτρα του χωριού, μηνιάτικο.

Πέρυσι επέστρεψε από την Αμερική ένας άλλος χωριανός μας, ο Mr. Gus. Από την πρώτη στιγμή μας εξήγησε με απλά λόγια πόσο καλό πράγμα είναι ο ανταγωνισμός, αφού και την ποιότητα βελτιώνει και τις τιμές μειώνει. Έτσι δεν δυσκολεύτηκε καθόλου να πάρει από τον δήμαρχο την άδεια να ανοίξει ένα δεύτερο περίπτερο στην  πλατεία του χωριού.

Επειδή οι χωριανοί μου συμπεριφέρονται όπως η «τέλεια αγορά» των οικονομολόγων, τον πρώτο μήνα πήγαν ακριβώς οι μισοί στο παλιό περίπτερο και οι άλλοι μισοί στο νέο. Στο τέλος λοιπόν του μήνα, ο μεν κυρ Γιώργος είχε κάνει τον μισό τζίρο απ’ ότι συνήθως και άρα δεν πήγε αρκετά λεφτά σπίτι του, οδ Mr. Gus είχε μπει και μέσα διότι έπρεπε να  πληρώσει και τα συνεργεία που του έχτισαν το περίπτερο. Αμέσως και οι δύο κατάλαβαν ότι έπρεπε να κερδίσουν όσο περισσότερη πελατεία μπορούσαν και έτσι μείωσαν τις τιμές. Μάλιστα, κάθε φορά που ο κυρ Γιώργος κατέβαζε τιμές ο Mr. Gusκατέβαζε το ίδιο ή και λίγο περισσότερο. Στο τέλος του δεύτερου μήνα, τα δύο περίπτερα είχαν κάνει τον μισό τζίρο απ’ ότι τον πρώτο και είχαν μπει και τα δύο μέσα. Βέβαια, το χωρίο απήλαυσε τα πρωτοφανώς φτηνά τσιγάρα και τις εφημερίδες, αρά πέρα από μερικούς πιτσιρικάδες που τάραξαν τις φτηνές σοκολάτες, κανένας μας δεν κατανάλωσε περισσότερο επειδή τα τσιγάρα ή οι εφημερίδες ήταν φθηνότερες.

Στην τέλεια από πλευράς οικονομικής αντίληψης κοινωνία του χωριού μας, οι δύο περιπτεράδες κατάλαβαν αμέσως ότι αυτό δεν ήταν η λύση. Έτσι επανέφεραν τις τιμές τους στα αρχικά επίπεδα και απλά φυτοζωούσαν. Δύο μήνες αργότερα, συμφώνησαν να ανεβάσουν τις τιμές τους κατά 30%, ώστε τουλάχιστον να βγάζουν και οι δύο ένα αξιοπρεπές μεροκάματο.

Σήμερα λοιπόν η πλατεία έχει δύο περίπτερα. Ο κυρ Γιώργος βγάζει όσα έβγαζε και πριν, πουλώντας λιγότερα τσιγάρα και εφημερίδες σε ακριβότερες τιμές. Ο Mr. Gus βγάζει και αυτός ένα αξιοπρεπές μεροκάματο. Εμείς απλά πληρώνουμε 30% ακριβότερα ότι αγοράζουμε, δηλαδή εν τέλει πληρώνουμε από την τσέπη μας το αξιοπρεπές μεροκάματο του Mr. Gus.

Αυτά τα ολίγα για τα αγαθά του ανταγωνισμού.

Όποιος κατάλαβε δεν χρειάζεται να του το εξηγήσω. Όποιος δεν κατάλαβε επίσης δεν χρειάζεται να του το εξηγήσω.

THE REVISED NOBEL PRIZE LIST

If the Nobel PRIZE committee was not so biased against Greece, the right awards list should look like this:

1. NOBEL IN MEDICINE: To the Greek National Health Service doctor who kept prescribing cancer medicines to a patient already dead.
2. NOBEL IN MATHEMATICS: To the Greek Civil Servant who manages to work eight hours per day, between 08:00 and 14:00
3. NOBEL IN ECONOMICS: To the Greek economy which, although in deep recession, manages to have huge inflation.
4. NOBEL IN BIOLOGY: To the same Greek National Health Service doctor, who was prescribing pregnancy medication to a 70-year-old... man.

ΠΟΣΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ

Το 2001 ο πληθυσμός της Ελλάδας ήταν 10.900.000 εκ των οποίων τα 6.690.000 ήσαν ηλικίας από 20 έως 65 ετών.

Από αυτούς μονο 4.170.000 δηλώνουν κάποιο επάγγελμα. Αρά ήδη 2.520.000 οικονομικά ενεργοί Έλληνες ηλικίας 20-65 ετών κάθονται επισήμως.

Από τους 4.170.000 έχουμε 620.000 αγρότες, 330.000 στη Δημόσια Διοίκηση και 300.000 στην εκπαίδευση, την υγεία και την πρόνοια.

Άρα Έλληνες που δουλεύουν (τουλάχιστον θεωρητικά)  40 ή περισσότερες ώρες την εβδομάδα είναι 2.920.000 ή το 27% του πληθυσμού.

Τώρα βγάλτε αυτούς που λουφάρουν στον ιδιωτικό τομέα (ναι υπάρχουν και τέτοιοι), αυτούς που έχουν κακή παραγωγικότητα για αντικειμενικούς λόγους κλπ και θα εκπλαγείτε ..... που το κακό άργησε τόσο να συμβεί.

ΓΙΑΤΙ ;

ΓΙΑΤΙ ΑΚΟΜΑ ΕΝΑ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ?

ΔΙΟΤΙ ΑΝ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΣΤΡΑΒΟΣ Ο ΓΥΑΛΟΣ, ΤΟΤΕ ΕΙΝΑΙ ΒΕΒΑΙΟ ΟΤΙ ΑΡΜΕΝΙΖΟΥΜΕ ΣΤΡΑΒΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΤΟ ΘΕΩΡΩ ΚΡΙΜΑ ΚΑΙ ΑΔΙΚΟ ΝΑ ΡΙΞΟΥΜΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΥΠΕΡΟΧΟ ΚΑΡΑΒΙ ΠΟΥ ΛΕΓΕΤΑΙ ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΑ ΒΡΑΧΙΑ, ΑΠΛΑ ΚΑΙ ΜΟΝΟ ΕΠΕΙΔΗ ΟΛΟΙ ΜΑΣ ΠΙΣΤΕΥΟΥΜΕ ΟΤΙ ΚΑΤΙ ΤΕΤΟΙΟ ΔΕΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ ΣΥΜΒΕΙ ΠΟΤΕ.

ΟΤΑΝ ΒΛΕΠΕΙΣ ΝΑ ΕΡΧΕΤΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΑΛΛΑ ΚΑΝΕΝΑΣ ΔΕΝ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΖΕΤΑΙ, ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΠΡΑΓΜΑ ΠΟΥ ΑΝΑΡΡΩΤΙΕΣΑΙ ΕΙΝΑΙ ΜΗΠΩΣ ΚΑΝΕΙΣ ΕΣΥ ΛΑΘΟΣ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΑΥΤΟ ΤΟ ΣΤΑΔΙΟ ΤΟ ΕΧΩ ΞΕΠΕΡΑΣΕΙ.

ΤΟΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΚΑΙΡΟ, ΣΥΝΑΝΤΩ ΟΛΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΥΣ ΠΟΥ ΣΥΜΦΩΝΟΥΝ ΜΕ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΑΠΟΨΗ. ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΑΥΤΟ ΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΕΛΠΙΖΩ ΝΑ ΓΝΩΡΙΣΩ ΚΑΙ ΑΛΛΟΥΣ.